Title Page

Heb je een vraag? LIV luistert,
informeert en denkt met je mee !

Familie & relatie
Overlijden

Een goede aanpak van de laatste levensfase is belangrijk.

Lees meer

Overlijden

Je leeft maar één keer, maar je sterft ook maar één keer. Een goede aanpak van die laatste fase van het leven is belangrijk en laat toe dat je op een mooie manier afscheid kan nemen.

Op reis zonder gids

Een voorafgaande wilsbeschikking voor euthanasie heeft betrekking op het moment van sterven. Maar het document zegt niets over de lange tijd die vooraf gaat aan die laatste minuut van je leven. Euthanasie garandeert dus helemaal niet dat je voordat je sterft geen periode van ondraaglijke pijn en ongemak ervaart. Toch komen elk jaar veel mensen terecht in een situatie waarin ze zelf niet meer kunnen beslissen over hun persoonlijke zorg en medische behandelingen. Dat kan geleidelijk gebeuren zoals bij een ziekte of dementie, maar het kan ook plots door een ongeval of beroerte. Familieleden worden dan totaal onverwacht door de artsen gevraagd toestemming te geven voor een ingrijpende operatie of behandeling. Maar hoe kunnen zij weten wat hun moeder zou gewild hebben als moeder er zelf nooit over heeft nagedacht, laat staan het met iemand besproken hebben? Ik pleit dus om na te denken over wat je al dan niet wil in die laatste fase van je leven. Wie op reis gaat naar een onbekende bestemming neemt altijd een reisgids mee en bereidt zich op die reis voor. Maar de laatste reis die mensen maken doen ze vaak zonder reisgids of voorbereiding. Nochtans heeft iedereen gemiddeld 70 jaar tijd om zich voor te bereiden.

Waarom nadenken over die laatste fase?

We zijn niet onsterfelijk

Zich voorbereiden op die laatste reis is niet gemakkelijk want we praten niet meer over het sterven. De dood die vroeger zichtbaar was in de woonkamer, is verschoven naar het ziekenhuis én naar "iets voor veel later". Een kind dat vandaag geboren wordt, leeft gemiddeld 100 jaar. We hebben dus tijd. Maar de dood appelleert ons ook niet meer omdat deze uitbesteed is aan de geneeskunde. We vergeten dat het leven vergankelijk is en doen dus maar door alsof we onsterfelijk zijn.

De geneeskunde evolueert

Voor elk orgaan bestaat er een dokter en dat is een weldaad op zich. Maar wie ziet er nog de totale mens met zijn verlangens? Wie kijkt naar familie, partner en kinderen? Elke dag rijden ziekenwagens hoogbejaarde mensen met hartfalen naar ziekenhuizen. In 98% van de gevallen sterven deze mensen. Enerzijds kost dit veel aan onze samenleving, maar anderzijds haal je deze mensen juist in die laatste fase weg uit hun vertrouwde zetel, omringd door hun familie. Het is dus niet omdat er nog iets kan gedaan worden vanuit medisch standpunt, dat het daarom nog altijd zinvol is.

Wet op de patïentenrechten

Als patiënt heb je recht op correcte informatie en op basis hiervan kan jij toestemming geven of juist bepaalde handelingen weigeren. Maar als ziekte jou en je familie overkomt, zijn mensen vaak emotioneel en kunnen niet goed beslissingen nemen die hun geliefde aanbelangen. Daarom moet je dus zelf op voorhand nadenken of jij behandelingen wilt die geen welzijn toevoegen aan je leven.

Betere rouwverwerking

Wie stilstaat bij "wat als ik er niet meer ben", brengt materieel en emotioneel zaken op orde. Veel mensen zeggen: ik wil mijn familie in die laatste dagen niet tot last zijn. Weet dat je voor je familie pas een last wordt, als je ze achterlaat met materiële of emotionele zaken die niet opgelost zijn. Wie sterft verhuist immers van de buitenwereld naar het hart van mensen. Met het sterven eindigt wel het leven, maar de relatie eindigt nooit. Je blijft voor altijd vader of moeder, kind van je ouders, zus van je broer. Ook al ben je gestorven, je kinderen blijven over jou praten. Het feit dat je elkaar nog hebt kunnen zeggen wat je belangrijk vindt en dat je nog van alles voor elkaar hebt kunnen doen, zijn van onschatbare waarde in de rouwverwerking achteraf. Een lidkaart van een vereniging lever je in na een overlijden, maar de herinneringen die men van jou heeft niet.

Hoe begin je eraan?

Praat erover

Als je er zelf over hebt nagedacht wat je belangrijk vindt en wat je wil als je het niet meer kan zeggen, praat er dan over met je familie. Waarschijnlijk zal men je vraag wegwimpelen: "Maar, daar moet gij nu nog niet mee bezig zijn, zie eens hoe goed dat gij nog zijt...". Maak duidelijk dat het voor jou heel belangrijk is om er met hen over te praten. Praten is volgens mij meer noodzakelijk dan bijvoorbeeld zorgen dat je wilsbeschikking voor euthanasie opgesteld en geregistreerd is. Ik ken een moeder die nog altijd moeilijk de dood van haar zoon kan verwerken. De zoon had een wilsbeschikking voor euthanasie opgesteld, maar had er nooit met zijn moeder over gesproken. Zij die haar zoon het leven had geschonken en hem had opgevoed, zij wist niets van deze wilsbeschikking en werd geconfronteerd met een zwaar zieke zoon die er plots niet meer was. Afscheid nemen was niet meer mogelijk en belet vandaag nog altijd haar rouwproces.

Voor iedereen

Onverwachte levenseindsituaties kunnen zich op elke leeftijd voordoen, maar ook medische onomkeerbare situaties. Een wilsbeschikking opstellen is dus niet alleen voor oude of zieke mensen. Iedereen kan morgen getroffen worden door een beroerte of betrokken geraken in een ongeval. Daarom raad ik iedereen aan wie gezond is en helder van geest, hierover nu al na te denken, erover te praten met je geliefden en indien mogelijk iets op te schrijven.

Een wilsverklaring

Een wilsverklaring is geen testament.
Een testament regelt de verdeling van je bezittingen.
Een wilsverklaring is een geschreven document.
Een voorbeelddocument kan je

  • downloaden via palliatief.be
  • vinden in het boek van Manu Keirse: Als ik er niet meer ben. Goed omgaan met de laatste fase van het leven, alsook info en tips.

Lees dit document eerst rustig door, praat erover met je geliefden en vul het in na overleg met je huisarts of andere zorgverlener. Weet dat je deze verklaringen steeds opnieuw kunt intrekken, aanvullen of aanpassen.

Zo'n verklaring kost niets en je hoeft er niet voor naar het gemeentehuis of notaris. Zorg er wel voor dat dit document op een plaats ligt dat men het vindt, bijvoorbeeld in je ziekenboekje.

Wat staat erin? Je moet een persoon aanwijzen die in jouw naam zal optreden als je zelf je wil niet meer kan uitdrukken. Daarnaast schrijf je je wil in verband met medische behandelingen in het geval van een ziekte of aandoening die levensbedreigend is. Je moet niet schrijven dat je de best mogelijke zorg wil, want elke arts is verplicht jou dat te geven. In gelijk welke omstandigheden zal men alles doen wat de geneeskunde kan om je pijn te stillen en je comfort te bevorderen en iedereen is verplicht jouw wilsbeschikkingen te respecteren en uit te voeren.

Wie dus een wilsverklaring opstelt, bepaalt zelf mee wat er gebeurt in de laatste fase van zijn leven. En bovenal, wie erover praat, blikt zijn liefde in voor de nabestaanden. Want het lichaam sterft wel, maar relaties sterven nooit.

Bron: Het boek "Als ik er niet meer ben. Goed omgaan met de laatste fase van het leven.", Manu Keirse, Uitgeverij Lannoo. Hierin staat een voorbeelddocument en veel praktische tips bij het invullen van een wilsverklaring.